"Goede" of "foute" zaden?

Heerlijk is dat, naar buiten gaan om te wilzaaien, of om bloembommen te gooien, in het besef dat je goed bezig bent. Want meer bloemen betekent meer insecten en vogels. Goed bezig? Maar wat als je nu per ongeluk een negatief effect hebt op planten en dieren? Het zou kunnen gebeuren als je ‘foute’ zaden gebruikt… In dit artikel gaan we dieper in op bloembombarderen en de keuze van bloemenzaden.

“Fleurige zaadmengsels bedreigen Nederlandse flora”, een krantenkop uit 2020. In veel zadenmengsels en zaadbommen die je in de winkel kunt kopen ‘voor de bijen’ zitten mooie kleurrijke bloemen. Niets mis mee denk je op het eerste gezicht. Helaas zijn deze zaden vaak ‘exoten’, ze komen niet van oorsprong in ons land voor. Deze planten kunnen schadelijk zijn voor inheemse planten, dat zijn de planten die van nature in ons land voorkomen. En veel van die inheemse planten zijn al bedreigd (ze staan op de ‘rode lijst’). Natuurliefhebbers noemen deze mengsels dan ook ‘carnavalsmengsels’.

Liever geen exoten

Ze staan stil op hun plek, het is een vreemd idee dat planten een bedreiging kunnen vormen. Toch is het zo. Als bijvoorbeeld een korenbloem uit Oost-Europa kruist met een inheemse korenbloem dan verandert in de planten die daaruit groeien het genetisch materiaal. Langzamerhand verliezen we de soorten die ‘eigen’ zijn aan onze natuur.

Als het gaat om biodiversiteit denk je misschien als eerste aan een zo groot mogelijke variatie in planten en dieren. Maar biodiversiteit is ook iets anders: variatie in het genetisch materiaal bínnen soorten. De ene klaproos is genetisch de andere klaproos niet. Hoe meer diversiteit er in het genetisch materiaal is, hoe beter de een soort zich kan aanpassen aan veranderende omstandigheden. Om die reden is het onwenselijk dat populaties planten die alleen in een bepaalde regio voorkomen kruisen met op het oog dezelfde planten uit een andere regio. Ze verliezen dan hun eigenheid. En hoe meer ‘eenheidsworst’, hoe minder biodiversiteit.

Een tweede probleem zijn de ‘invasieve exoten’. Dit zijn plantensoorten die van nature niet in Nederland voorkomen. Als ze in de natuur terechtkomen dan kunnen ze zo erg gaan woekeren dat ze andere planten kunnen verdringen. De Japanse duizendknoop is een berucht voorbeeld, maar ook de Amerikaanse vogelkers is een invasieve exoot.

Zaai inheems

Betekent dit dat je er niet op uit kunt trekken om bloemen te zaaien of te bloembombarderen? Nee hoor, ga vooral op pad! Je moet met dit verhaal in je achterhoofd alleen twee belangrijke regels kennen:

  1. hou het bij de bebouwde kom
  2. zaai het liefst inheems, gebruik zeker geen invasieve exoten

Hou het bij de bebouwde kom
In het buitengebied loop je het meeste kans om soorten in de natuur te verstoren. Bloembommen zijn bedoeld om rommelstukken in de bebouwde kom waar je niet bij kunt te kunnen vergroenen. Veel van onze geliefde tuinplanten zijn exoten. Denk bijvoorbeeld aan de stokroos (bijna onze nummer 1 guerrilla plant!) en de goudsbloem. Wat ons betreft kun je die gewoon blijven gebruiken in je guerrilla activiteiten. Maar niet in de natuur.

Houd het lekker bij de bebouwde kom. Zo hebben we er allemaal het meeste lol van. Wij mensen, en ook de insecten waar we het voor doen.

Zaai het liefst inheems, gebruik zeker geen invasieve exoten
Kies bij voorkeur voor inheemse zaden. Het zelf verzamelen van zaden is de ultieme manier om inheemse soorten aan je bloembom toe te voegen. Vanaf ongeveer juni tot ver in de herfst zijn zaadjes te vinden op uitgebloeide planten. 

Exoten kunnen zich ontpoppen tot invasieve exoten. In de natuur kunnen ze zo erg woekeren dat ze andere planten verdringen. De Japanse duizendknoop is een berucht voorbeeld, maar ook de reuzenberenklauw en de Amerikaanse vogelkers en zelfs de vlinderstruik zijn invasieve exoten.

Bij het opeisen van de kracht om het groen in je buurt aan te pakken hoort ook het nemen van verantwoordelijkheid. Of à la Spiderman: “With great power comes great responsibility”. Let er bij het guerrillatuinieren op dat je van invasieve exoten afblijft. Dump ook geen tuinafval in de natuur want daardoor kunnen zaadjes van tuinplanten in de natuur terechtkomen. Op de website www.tuinernietin.nl vind je heel veel informatie. Onder andere een overzicht van invasieve exoten, en ook van alternatieve (tuin)planten.

Hoe weet je dat je inheemse zaden koopt?

Het blijkt lastig om inheemse zaden te kopen. De zaden die je koopt in (web)winkels van soorten die inheems in Nederland voorkomen komen vaak uit Oost Europa. Dat zijn dan weer geen (genetisch) inheemse soorten.

Er zijn enkele kwekers in Nederland die ‘echt’ inheemse zaden verkopen. Dat zijn Cruydt-Hoeck, Biodivers en De Bolderik. Zij kweken inheemse zaden en planten uit planten die ook echt uit ons land komen.

Guerrilla gardeners bloembommen: inheems en gifvrij

De akkerbloemen in de bloembommen van de guerrilla gardeners

In onze zakjes met zaden en onze bloembommen zitten zaadjes van Cruydt-Hoeck. Een extra reden om deze zaden te gebruiken is dat ze gifvrij zijn. Daar hebben we het nog niet eens over gehad in dit artikel, maar ook gif wil je niet op zaden. Dat gif komt in de planten terecht en via de bloemen weer in wilde bijen. Uit onderzoek blijkt dat ze hier ook echt last van hebben.

Het Levend Archief
Om ervoor te zorgen dat de genetische diversiteit van wilde planten niet verloren gaat is er het ‘levend archief’. Dit is een stichting die zorgt voor het bewaren van planten in een Nationale Zadencollectie. De stichting is een initiatief van diverse organisaties. Als guerrilla gardeners hebben we hier ook contact mee.

Meer verdieping?

Oorspronkelijk artikel: maart 2020, aangepast: augustus 2021

Wij versturen met: verzendmethoden
Betaalwijzen: betaalmethoden