Zaden oogsten in 7 stappen

Zaden oogsten in 7 stappen

Zaden oogsten in 7 stappen

Ja, je leest het goed: zaden oogsten! Dat je groenten oogst en fruit plukt wanneer het rijp is weet je allang, maar ook zaden kun je oogsten. Daarvoor is het najaar de ideale tijd. In dit blog delen we 7 stappen met je, zodat ook jij kan oogsten (en vervolgens zaaien, natuurlijk) in je eigen buurt!


Stap 1 – Wees nieuwsgierig

Kijk goed om je heen. Welke uitgebloeide bloemen en planten zie je? Probeer de plant niet te zien als vergane glorie, maar als bron van nieuw leven voor volgend voorjaar. Het verschilt per plant wanneer deze is uitgebloeid. Klaproos stond een paar maanden terug volop in bloei, en de stokroos bloeit nu langzaam uit. Zoek ook naar korenbloem, kamille, dagkoekoeksbloem, bolderik, goudsbloem etc…


Gedeeltelijk uitgebloeide korenbloem bij de ingang van het bijenhotel

Stap 2 – Bepaal de beste timing

Kies de beste tijd om te oogsten. Ook hiervoor kijk je goed naar de bloem. Waar bewaart de bloem haar zaadjes? Je bent nu op zoek naar de ‘zaaddoos’ van de plant. Wanneer deze rijp en gezwollen is, weet je dat de zaadjes bijna door de plant verspreid gaan worden. Dit is de beste periode om de zaden te oogsten.


Stap 3 – Onderzoek de juiste oogsttechniek

Kies de beste manier om te oogsten. Onderzoek hiervoor op welke manier de bloem haar zaadjes verspreidt. De dagkoekoeksbloem bijvoorbeeld laat gaatjes ontstaan in de zaaddoos, zodat de wind de zaadjes eruit kan blazen. Zorg er dus voor dat je de wind voor bent. De stokroos laat haar zaadjes op den duur gewoon vallen. Kijk bij jouw plant goed naar de slimme trucjes van de natuur en wees er op tijd bij.


Stap 4 – Klaar voor het echte werk!

  • Zorg voor het juiste oogstgereedschap: papieren zakken om de zaadjes in te laten drogen; touw om de zakken mee dicht te knopen; (snoei)schaar om de stengels af te knippen; pen/potlood om de bloemsoort op de zak te schrijven; camera om de bloem te fotograferen.
  • Fotografeer de plant die je wilt oogsten, dan weet je wat er straks uit het zaadje komt. Schrijf op een papieren zak de naam van de plant.
  • Snijd voorzichtig de zaaddoos van de plant, inclusief ongeveer 20 cm van de stengel. Plaats de stengel op de kop in de papieren zak. Stop bijvoorbeeld 20 stengels in de zak en knoop deze vervolgens dicht met touw.
  • Hang de zak op een warme, droge plek zodat de zaaddozen verder kunnen drogen. Check af en toe even of ze al droog zijn, door te ‘rommelen’ met de zak. Je kunt ook even in de zak kijken of er al wat zaadjes ‘vanzelf’ gevallen zijn.
  • Wacht. En wacht. En nog een beetje langer. De natuur is geduldig, ben jij dat ook?
  • Als de zaadjes écht helemaal droog zijn (afhankelijk van de plant kan dit een paar weken duren), begint het leukste… Stap 5!

Geoogste bolderik, bewaard in papieren zak.

Stap 5 – Priegel en geniet

Zodra de zaadjes droog zijn begint het leukste werkje: het daadwerkelijke oogsten! Je kunt nu de zaadjes van de stengel scheiden. Het kan wat priegelwerk zijn, en sommige zaadjes zijn echt heel klein. Ga dus secuur te werk om te zorgen dat je geen zaadjes verspilt. Dit kan je helpen:

  • Werk zak voor zak om de zaadjes goed gescheiden te houden. Open de zak boven een zeef om het kaf van het zaad te scheiden. Doe dit boven een krant, zodat je eventuele gevallen zaadjes kunt redden.
  • Verwonder je over de verschillende formaten, vormen en kleuren van de zaadjes. Er liggen kleine wondertjes voor je neus!
  • Laat de zaadjes nog enkele dagen ‘af-drogen’ in een papieren bakje. Wil je ze bewaren en niet meteen zaaien? Stop de geoogste zaadjes dan in luchtdichte, droge potten waar je de naam van de plant op schrijft.
  • Ben je al bij stap 7? Doe er dan een leuke strik omheen en klaar!

Stap 6 – Vergeet dit niet

Door zaadjes te oogsten en ergens anders te zaaien, help je de natuur een handje. Sta hierbij stil tijdens het hele proces. Oogst niet te veel zaadjes van één plant en niet te veel op één plek. Laat wat over voor de vogeltjes als voedsel, en voor de plant zelf om op haar natuurlijke wijze zaden te verspreiden.


Stap 7 – Share the love!

Laat je vrienden en buren weten waar je mee bezig bent. Misschien steek je ze wel aan en gaan ze zelf ook aan de slag! Je kunt natuurlijk ook altijd een zakje zaadjes kado doen. Zo’n kadootje valt altijd in goede aarde 🙂


Vooruit, een gratis tip! Lees voor meer inspiratie ook ons blog over Zaaien in de herfst!

De guerrillatuin van Casper

De guerrillatuin van Casper

Ideeën, inspiratie en ToffeTuinTips;

We strooien met informatie over het aanleggen en onderhouden van een guerrillatuin in jouw eigen buurt. Nu zijn we natuurlijk ontzettend benieuwd naar hoe die tuintjes eruit zien. We gaan op tuinvisite! De eerste stop: de tuin van Casper Kraima in Amsterdam Nieuw-West.

Casper Kraima is werkzaam bij ANMEC in Amsterdam. Sinds jaar en dag is hij ook het gezicht van groen en duurzaam leven in zijn eigen buurt. Casper: “Ik hou van groen en natuur. Als professional werk ik aan een duurzame, groene stad. Ook thuis is het mijn missie om huis en tuin zo simpel en goedkoop mogelijk te verduurzamen. Dus je kunt wel zeggen dat groen initiatief leeft in mij!”

Eerste guerrilla-actie

“Als je als stad groen hebt, moet je er goed voor zorgen. Dat was niet zo toen ik hier jaren geleden kwam wonen. De groenstrook langs mijn huis was dood en verdord. Toch kwamen er gemeentewerkers schoffelen. Onkruid wieden in een dood plantsoen, daar begreep ik niks van. Vragen aan de gemeente bleven onbeantwoord. Toen heb ik de dode wortels en takken zelf verwijderd. Op de lege plaats zette ik een plant uit mijn eigen tuin, die heel goed aansloeg. Daarna ben ik ook gaan zaaien, zaadjes die gratis werden uitgedeeld. Ook dat begon te groeien; ik had dit jaar een prachtige wilde bloemenweide! Er zijn zelfs bloemen die nog steeds in bloei staan.”

“Soms zit ik in mijn tuin, achter deze heg. Dan hoor ik voorbijgangers langskomen en stilstaan bij de guerrillatuin: ‘Goh, wat ziet dat er leuk uit! Zouden wij ook moeten doen! Zou dat mogen?’ Die reacties vind ik fantastisch, de tuin inspireert mensen. En of het mag? Tja, haha, ik ben gewoon begonnen. Laatst sprak ik erover met een collega, die via de officiële weg had geprobeerd haar gemeentetuintje te vergroenen. Werd niet gedoogd. Ik zeg, gewoon doen! Verzorg je tuin goed, zodat er iets moois ontstaat en de gemeente niet meer komt schoffelen.”

Casper bij de wilde bloemenweide in zijn guerrillatuin

Het grootste succes

“Mijn grootste succes? De diversiteit die is ontstaan in mijn tuin. Ieder jaar ontdek ik weer iets nieuws. Zo komt er soms een plant ergens tevoorschijn waarvan ik zéker weet dat ik ‘m niet heb geplant. Dan herinner ik me dat ik ‘m eerder op een andere plek heb zien staan, maar daar ging ‘ie dood. Blijkt ‘ie zelf een nieuwe plek te hebben gevonden!”

“Eerst was ik eigenwijs, probeerde ik de natuur te organiseren. Maar dat gaat helemaal niet. Ik heb geleerd met heel andere ogen te kijken. Mijn manier van tuinieren is totaal omgegooid, door te leren waarderen wat er ontstaat en steeds nieuwsgierig te blijven naar wat er gebeurt.”

Leren van de natuur: op ontdekkingstocht in eigen tuin

“Wat me het meest verrast is dat je op zo’n klein stukje aarde ontzettend veel kunt ontdekken. Soms groeit een bloem op een bepaald stuk grond veel beter dan ergens anders. Ik vind het fantastisch om te onderzoeken hoe dat komt. Ik ben opgeleid tot natuur- en milieukundige, maar er is nog steeds zoveel dat ik niet weet. Er nog steeds zoveel dat we niet weten, laat staan begrijpen. Door mijn guerrillatuin te observeren en zien wat er gebeurt, ontdek ik heel veel nieuwe dingen.”

“We kunnen zoveel leren van de natuur. Nu is het november, eigenlijk een wonder dat er nog bloemen bloeien. Maar de winter komt eraan, dus het is heel normaal dat de bloemen uitbloeien. Ik zag laatst een buurvrouw bezorgd kijken naar een zonnebloem, die slap naar beneden hing. Ze wilde ‘m ondersteunen. Maar dat is de natuur: er komt een moment dat het seizoen is afgelopen. Die uitgedroogde zaadjes zijn weer voedsel voor de vogeltjes.”

Bijzonder: van dille tot grote vliegendoder

“Van zaadjes die ik plant wéét ik dat er iets uitkomt. Maar soms word ik totaal verrast. Zo ontdekte ik een tijdje terug een eigenaardig zandhoopje met een soort periscoop aan de bovenkant. Ik ging op mijn knieën om te zien wat eruit zou komen. Maar er kwam niks uit. In plaats daarvan ging er iets in. Een grote wesp met een verlamde vlieg in zijn kielzog. Bleek dat het nest van de grote vliegendoder te zijn, de vlieg diende als voer voor het ondergrondse nest! Een ander bijzonder moment in mijn tuin was het vinden van een aardster, een paddenstoel die normaliter op heel andere ondergrond voorkomt. Het is me ook gebeurd dat ik langs onze guerrillatuin liep en steeds een bekende lekkere geur rook. Bleek het dille te zijn! Dat zijn ontdekkingen waar ik echt blij van word. Het vertelt me dat mijn tuin planten, insecten en paddenstoelen verwelkomt die er eerst niet waren. Op deze manier draag ik dus heel direct bij aan het vergroten van de biodiversiteit in mijn stad!”

Verrassing: dille!

Tegenslag

“Natuurlijk gaat niet alles goed en ondervind ik soms tegenslag. Een voorbeeld, over die zonnebloemen. Ik had er een aantal geplant in de guerrillatuin. Op een dag waren die weggehaald, zonder iets te zeggen of te vragen. Ik denk dat het ging om de zonnebloempitten. Dat vind ik jammer. Iedereen hier in de buurt weet dat ik hierachter zit. Ik ga graag het gesprek aan en ik deel met liefde uit. Maar iets zomaar weghalen, dat vind ik respectloos.”

De guerrillatuin van de buurt

Reacties van mensen

“Gelukkig zijn de meeste mensen positief. Het zijn vooral kinderen die stil blijven staan en vragen wat ik aan het doen ben. Dan leg ik het uit. Hoe tuinieren in z’n werk gaat, maar ook waarom het belangrijk is dat er veel bloemen zijn voor de bijen. En waarom bijen zulke nuttige beestjes zijn. Soms willen ze een bloem plukken. Dan zeggen de ouders: doe maar niet, het is voor iedereen om naar te kijken. Maar ik vind het wel een goed idee, een bloemenpluktuin. Als we daar als buurt met respect mee om kunnen gaan, natuurlijk.”

Tuin van de buurt

“Het meest trots ben ik erop dat deze tuin andere mensen inspireert. De tuin is niet van mij, ik deel ‘m met de buurt. Ik ben er trots op dat andere mensen kunnen zien hoe mooi het is. Mijn guerrillatuin zorgt voor trouwens ook voor meer contact met de buurt. Nadat ik startte met mijn guerrillatuin heb ik aan de buren voorgesteld om het ook naast hun huis te doen. De wereld kan zoveel mooier zijn door kleine initiatieven. Heel veel leuke, goede dingen beginnen klein maar zijn heel groot in waarde. Ze groeien vanzelf verder. En dat is wat ik met mijn GG-tuin ook hoop te doen.”

Casper fraaide een aantal boomspiegels op voor bijen, vlinder en vogels

Ideeën voor de toekomst

“De ontmoetingen met mens en natuur inspireren me steeds. Twee van mijn ideeën voor de toekomst komen regelrecht voort uit ervaringen die ik had toen ik bezig was in mijn guerrillatuin:

  1. Bloemenpluktuin voor de buurt. De kinderen die zo blij worden van de mooie bloemen dat ze ze willen plukken en meenemen, dat inspireert me.
  2. Incognito voedselplanten. De ontdekking van die dille herinnerde me eraan dat er zoveel lekkere, voedzame planten bestaan die gewoon in onze Nederlandse natuur groeien. Mijn idee is om een aantal van die planten bewust te planten, om er vervolgens van te eten. Een buurvrouw heeft een cateringbedrijf, hoe tof zou het zijn als ze producten uit de guerrillatuin kan gebruiken? Die lekkernijen plant ik dan wel een beetje incognito… Genoeg voor de plantenherkenner om ervan te genieten, maar er moet wel iets overblijven in de tuin natuurlijk!”

Casper’s tips voor jouw Guerrillatuin

“Begin klein en kijk wat er gebeurt. Test en experimenteer. Krijgen mijn bloemen genoeg ruimte, zitten er ziektes in? Vervolgens: houd het netjes en afvalvrij en haal dode takken weg. Je tuintje vraagt om aandacht en liefde. Ja, dat zijn de twee basisregels van waaruit een mooie tuin groeit. Ten eerste: toon respect voor de natuur en luister goed naar wat ze je vertelt. De natuur laat zich niet pushen! Ten tweede: kies je voor een guerrillatuin, behandel haar dan met zorg en aandacht.”

Heb jij ook een mooie guerrillatuin die je graag aan veel meer mensen wilt laten zien? Neem dan even contact met ons op via info@guerrillagardeners.nl en wie weet staan we binnenkort bij jou op de stoep!

Sommige bloemen staan dit jaar tot in november in bloei!
Zaaien in de herfst

Zaaien in de herfst

Zaaien in de herfst

(English version below)

Het is herfst! De straten liggen vol met bladeren en als je een moestuin hebt maak je die klaar voor de winter. Het is rust. We wachten op de lente. Toch? Nou, niet helemaal!

Wist je dat de herfst juist een zeer goede tijd is om te zaaien? We volgen het principe van de planten zelf: de bloemen zijn vruchten geworden, waar mens en dier van heeft genoten. Wat niet is opgegeten, is ondertussen uitgedroogd. Planten laten in de herfst alles los wat ze niet nodig hebben om te overleven. Zo zaaien ze hun eigen zaadjes! Een meerjarige plant trekt zich terug en een eenjarige plant ‘verdwijnt’, maar niet zonder ervoor te zorgen dat de volgende generatie veilig is.

Afhankelijk van de plant heeft de natuur een fenomenale manier bedacht om ervoor te zorgen dat in de lente weer zaailingen te zien zijn. Er zijn zaadjes zo vederlicht dat ze vanzelf een eind wegvliegen om zich volgend jaar op een nieuwe plek te vestigen. Je kent het bijvoorbeeld van de paardenbloem. Andere zaadjes zijn minder avontuurlijk, zoals die van de stokroos. Deze bloem laat de zaadjes rondom de ‘moederbloem’, waar ze het volgende jaar opkomen. Dit type zaadjes redt zichzelf in principe heel goed, maar we kunnen een handje helpen door het zaad te plukken en te verspreiden op plekken waar nog geen stokroos aanwezig was.

Maak een bloembom

Dit is precies wat we doen met bloembommen: we sturen de zaadjes op reis. We maken een mengsel van inheemse zaadjes en vullen dit aan met klei en vruchtbare compost. Even kneden en je hebt een mooie bloembom. In deze bloembom gaan de zaadjes op reis naar plekken die ze zelf nooit zouden vinden. Zaadjes van de volgende bloemen zijn ideaal om op dit moment mee te werken, want dit is de tijd waarop ze hun zaadjes loslaten: gele ganzenbloem, echte kamille, bolderik. En verder? Kijk eens om je heen: welke bloemen staan op het punt van uitbloeien?

Misschien heb je al eerder zaadjes verzameld, bijvoorbeeld van de papaver of korenbloem. Ook die zaadjes kun je nu prima in een bloembom zaaien. De grond is nog lekker warm en het regent veel. Dat vinden de zaadjes heerlijk!

Plant een bol

De herfst is niet alleen geschikt voor het verspreiden van bloembommen, maar ook een perfect moment voor het planten van bollen. Met een paar inheemse bollen, zoals de krokus, tulp of narcis, maak je de hongerige bij ontzettend blij! Stel je eens voor… je ontwaakt uit je winterslaap en er staat een heerlijk oermaal op je te wachten. Kies voor een inheems en niet-hybride* soort. Zo zorg je ervoor dat de bloem zowel stuifmeel als nectar bevat; voedsel van onschatbare waarde voor onze bestuivers.

Hoe plant je een bol? Kijk voor tips naar het filmpje onderaan deze post, waarin Richard Reynold, de initiatiefnemer van GuerrillaGardeners.org, uitlegt waar je op moet letten.

En… actie!

Wil je meer weten en zelf aan de slag gaan? Zorg er dan voor dat je een plek bemachtigt tijdens onze actieve meet-up in The Green House in Utrecht!

Sowing in autumn

It’s autumn! The streets are full of leaves and if you have a vegetable garden you now prepare it for the winter. It’s quiet. We are waiting for spring. Right? Well, not entirely!

Did you know that autumn is a very good time to sow? We follow the principle of the plants themselves: the flowers have become fruits that humans and animals have enjoyed. What has not been eaten has meanwhile dried out. In autumn, plants release everything they don’t need in order to survive. This is how they sow their own seeds! A perennial plant withdraws and an annual plant ‘disappears’, but not without ensuring that the next generation is safe.

Depending on the plant, nature has devised a phenomenal way to ensure that seedlings can be seen again in spring. There are seeds that are light as a feather, allowing them to fly away to settle in a new place next year. You know it for example from the dandelion. Other seeds are less adventurous, such as the hollyhock. This flower leaves the seeds around the ‘mother flower’, where they emerge the following year. In principle, this type of seeds saves itself very well, but we can lend a hand by picking and spreading the seed in places where there was no hollyhock yet.

Make a flower bomb

This is exactly what we do with flower bombs: we send the seeds on a journey. We make a mixture of native seeds and supplement this with clay and fertile compost. Knead until you have a beautiful flower bomb. In this flower bomb the seeds travel to places they would never find themselves. Seeds from the following flowers are ideal to work with right now, because this is the time when they release their seeds: yellow goose flower, real chamomile, bolderik. Anything else? Take a look around: which flowers are at the end of bloom?

You may have collected seeds before, for example from the poppy or cornflower. You can use those seeds perfectly for a flower bomb. The soil is still nice and warm and it rains a lot. The seeds love that!

Plant a bulb

Autumn is not only suitable for spreading flower bombs, but also a perfect moment for planting bulbs. With a few native bulbs, such as the crocus, tulip or daffodil, you make the hungry bee incredibly happy! Imagine … you wake up from your hibernation and a delicious meal is waiting for you. Choose a native and non-hybrid* type. This is how you ensure that the flower contains both pollen and nectar; invaluable food for our pollinators.

How to plant a bulb? Look for tips in the video clip at the bottom of this post, in which Richard Reynold, the initiator of GuerrillaGardeners.org, explains what you should pay attention to.

And…. action!

Do you want to know more and get started yourself? Make sure to reserve your spot during our meet-up at The Green House in Utrecht.

Hoe plant je een (guerrilla) bloembol?