Bloembommen voor de Afsluitdijk

Bloembommen voor de Afsluitdijk

Bloembommen voor de Afsluitdijk


Sinds september 2020 werken de Guerrilla Gardeners mee aan een supergaaf project: het terugbrengen van de zeldzame vegetatie op de Afsluitdijk! De dijk wordt helemaal vernieuwd: er komt een verbreding en verhoging. Willen wij dat de oorspronkelijke planten en dieren er kunnen blijven leven? YES! Zetten we onze expertise hiervoor in? YEEEES!!!


Op excursie naar de Afsluitdijk

Op uitnodiging van Joop Schaminée en Nils van Rooijen van Het Levend Archief reisde Jenny in september naar Noord-Nederland. Joop is initiatiefnemer van Het Levend Archief. De organisatie wil de genetische diversiteit van wilde planten veilig stellen door zaden van inheemse plantensoorten te verzamelen en deze op te slaan in de Nationale Zadencollectie.

Joop’s gedachte bij het project op de Afsluitdijk: misschien kunnen we de zeldzame begroeiing van vóór de werkzaamheden terugbrengen met behulp van bloembommen! En laten wij daar bij Guerrilla Gardeners nou nét het een en ander vanaf weten…


Een vraag, een idee, een experiment

Zouden die Guerrilla Gardeners bloembommen, in aangepaste variant, van betekenis kunnen zijn voor project Afsluitdijk? De vraag werd een idee, en het idee werd een experiment.

Het idee: we vullen bloembommen met zaden van planten die eerder ter plekke zijn ingewonnen. We gaan dus op expeditie naar de Afsluitdijk. De overige materialen halen we ook uit de oorspronkelijke omgeving. We gaan onderzoeken welke materialen het meest geschikt zijn voor het behoud van de bijzondere natuurlijke omgeving van de Afsluitdijk. Met onze aangepaste bloembommen helpen we de natuur een handje in het herstel na de vernieuwingen.

Het experiment: hoe kunnen we de bloembommen zo aanpassen dat ze geschikt zijn voor project Afsluitdijk? Het vraagt logisch denkwerk en veel proberen. De zaadjes van de verschillende zee-bloemen hebben voeding nodig (zeewier) én moeten bij elkaar blijven in de bloembom (leem). Jenny, Joop en Nils verzamelen alle ingrediënten tijdens een heerlijke ochtend op de Afsluitdijk. Het experiment kan beginnen! 

Sanne Bloemink, Nils van Rooijen en Jenny van Gestel verzamelen zaden op de Afsluitdijk

De eerste poging!

Het is begin december als Jenny een update krijgt van Joop. De eerste zee-bloembommen zijn gemaakt en uitgezet! Joop en Nils hebben de handen flink uit de mouwen gestoken. Met de gevonden zaadjes uit het Afsluitdijk-gebied hebben zij de allereerste Afsluitdijk-bloembommen gemaakt. Om de zaadjes bij elkaar te houden en van voeding te voorzien, gebruikten zij een mengsel van leem en wier. In onze reguliere bloembommen gebruiken we hiervoor klei en compost. Zee-bloembommen hebben nét even andere voorkeuren :).

Zee-bloembommen worden gemaakt van zee-bloemzaadjes, leem en wier


Groene initiatieven werken samen

Voor het maken van de bijzondere zee-bloembommen gingen ecologen Nils en Joop aan de slag bij Cruydt-Hoeck, kweker en leverancier van inheemse wildeplantenzaden en ecologisch passende bloemenweidemengsels. Tof toch, hoe deze fantastische initiatieven met elkaar samenwerken om de biodiversiteit in Nederland te behouden en te versterken!


Welke planten zitten er in een zee-bloembom?

In de bloembommen zit een mengsel van zeevenkel, zeebiet, zeekool, wilde kool en zeelathyrus. Als het experiment slaagt, belooft dat dus een weelderige verzameling van zee-bloemen langs de Afsluitdijk. De bloembommen zijn zorgvuldig uitgezet in groepjes van drie, verspreid over ruim veertig proefvlakken. Al met al zijn er 750 bloembommen gemaakt en geplaatst. Zie je ze liggen?


Wachten geblazen

Tot zover verloopt het experiment gestaag! Nu is het natuurlijk wachten tot de zaden uitkomen. Dan zijn de inheemse planten terug op hun plek én zien die grijze stenen er direct wat vrolijker uit. We zullen nog een paar maanden geduld moeten hebben tot we weten of de bloembommen aanslaan!

En misschien weet je het uit eigen ervaring: niet iedere bloembom draagt vrucht. De natuur is soms grillig! Met zo’n heel nieuw experiment is het dus extra spannend – zouden de bloembommen aanslaan tussen die grijze blokken beton? We hopen van harte op een geslaagd experiment, zodat we op deze manier nog veel meer zeldzame natuur kunnen behouden!

Update januari 2021 – leuk nieuws vanuit de Afsluitdijk. Vrijwilliger Ben kent de dijk op zijn duimpje, en spotte de eerste opkomende plantjes uit de zeebloembommen: de wilde kool.


Sanne Bloemink van De Wilde Wereld was erbij in september en schreef een mooie reportage over de reis naar de Afsluitdijk in De Groene Amsterdammer.


Zet je straat in bloei! – Tips uit de Duurzame week 2020

Zet je straat in bloei! – Tips uit de Duurzame week 2020

Zet je straat in bloei! – Tips uit de duurzame week 2020


Afgelopen zomer gaf Jenny samen met Ellen Alzer van Utrecht Natuurlijk een online presentatie over guerrilla gardening voor de Duurzame Week 2020. Het filmpje van de presentatie staat op YouTube en neemt je helemaal mee de groene sferen in. Je leert over het wat en waarom van guerrilla gardening, en het belangrijkste: de presentatie zit boordevol tips! Bijkomend voordeel in deze kille periode: omdat het is opgenomen in de zomer, krijg je bij het kijken direct een lekker warm gevoel 😉.

We nodigen je van harte uit om het filmpje te bekijken en je te laten inspireren voor groene plannen in 2021! In dit artikel zetten we vast een paar tips voor je op een rijtje.



Bijspringen voor de bij – Hoe doe je dat?

Guerrilla gardening is makkelijker én leuker dan je denkt! Hier lees je een aantal van de tips die Jenny en Ellen in het filmpje uitgebreid toelichten.

  • Laat je onkruid staan. Veel van onze inheemse planten zijn lievelingseten voor bijen en vlinders. En het ziet er nog gezellig uit ook.
  • Zaai (biologische) wilde bloemen-mengsels op kale plekken in de stad. Zo nodig je de bij uit om deel uit te blijven maken van ons ecosysteem. Zo belangrijk!
  • Adopteer en beplant een ‘boomspiegel’ (de kale ruimte rond een boom).
  • Leg een geveltuintje aan aan de rand van je huis. Eén stoeptegel breed en vijf meter lang, dat betekent al snel zo’n 2m2 meer groen in de stad.
  • Doe het niet alleen! Deel je goede ideeën met vrienden, zodat zij geïnspireerd raken. En doe de uitvoering van je plannen samen met je buurt! Zo raak je aan de praat, wat niet alleen leuk is maar ook handig: iedereen is weer ergens anders goed in.


Bekijk het filmpje!

In het filmpje (zie link hieronder) leer je nog véél meer over guerrilla gardening, inheemse bloemen en planten en wilde bijen. En hoe je het beste aan de slag kunt, natuurlijk. Kijken dus, en laat die gezellige vibes van Jenny en Ellen lekker je huiskamer in stromen!




Handig: een overzichtje

Gelijk naar het goede fragment? We hebben een handig overzicht van de inhoud voor je gemaakt. Al is het hele filmpje natuurlijk leuk én informatief!


  • 00:00 – Intro & voorstellen Jenny (Guerrilla Gardeners) en Ellen (Utrecht Natuurlijk)
  • 02:20 – QUIZ: (via MentiMeter, werkt nu niet meer maar de vragen blijven leuk!). 
  • 07:10 – Wat is guerrilla gardening?
  • 08:46 – Waarom guerrilla gardening?
  • 13:00 – QUIZ: Test je kennis over guerrilla gardening!
  • 15:20 – Waar kun je guerrilla gardenen?
  • 27:27 – Wat als je in de problemen komt?
  • 29:48 – Bloembommen
  • 32:24 – QUIZ: Ben jij een potentiële guerrilla gardener?
  • 39:20 – Project Boomspiegel (is ondertussen afgerond, maar op https://www.utrechtnatuurlijk.nl/boomspiegel/ vind je informatie die nog steeds relevant is voor het beplanten van jouw boomspiegel)
  • 43:50 – Meedoen of iets vragen? Contactgegevens Jenny en Ellen
  • 46:12 – Antwoorden op goede vragen uit het publiek, weetjes + tips

Er kan zoveel meer dan je denkt!

Guerrilla Gardeners


Citizen Garden: een tuin op je parkeerplek

Citizen Garden: een tuin op je parkeerplek

Citizen Garden: een tuin op je parkeerplek


Voor hun garagedeur in het Belgische Schaarbeek (vlakbij Brussel), legden Leen en Xavier een mini-tuintje aan: hun eigen Citizen Garden. Dit is een verrijdbare oase van bloemen en plantjes, die zorgt voor verrassend groen in de straat. Hun tuin nodigt uit om even stil te staan, te bewonderen wat je ziet en in gesprek te gaan met je buren. Met dit idee maken Leen en Xavier hun buurt én de bijen blij!

Leen en Xavier in hun Citizen Garden in Schaarbeek (België)

Auto maakt plaats voor plant

Als ze een auto hadden, dan zou deze plek hiervoor gereserveerd zijn. Verdienen auto’s meer plek dan groen? Leen en Xavier vinden van niet. Hun tuin op wielen is daarvan het resultaat. Misschien heb je een vaste parkeerplek voor de deur, die je net als Xavier en Leen kunt vergroenen!



De Citizen Garden voor de garagedeur van Xavier en Leen

De straat is van de mensen

Xavier en Leen willen met hun voortuin laten zien dat de straat niet toebehoort aan de auto, maar aan mensen. Door kopjes koffie te drinken in tuintje hebben ze al de hele straat leren kennen. Hun initiatief inspireert intussen mensen in heel België en krijgt op allerlei plekken navolging.


Hoe zit het met ‘parking’ bij jou in de straat?

De volgende keer dat je buiten bent, kijk dan eens om je heen. Waar zie jij ruimte voor straatgroen?



Volg @citizen_garden op Twitter voor hun actuele updates!

Binnenkort verschijnt ons boek!

Binnenkort verschijnt ons boek!

Binnenkort verschijnt ons boek!


Als trouw onderdeel van onze Guerrilla Gardeners-troepen kan het je niet zijn ontgaan: al maanden schrijven we aan een Guerrilla Gardeners handboek! Een praktisch handboek voor buurtvergroeners, dat gaat het worden. We schreven, met onmisbare hulp van een aantal van jullie, paaagina’s vol met tips, inspiratie en groen doen in je eigen stad!


Het proces

Jenny is in mei begonnen met schrijven en nu, eind november is de tekst in principe af! Het was een ontzettend gaaf proces, om zo’n boek te zien ontstaan en groeien onder je eigen vingers. Intussen ligt de eerste versie van de volledige tekst bij de eindredacteur en ook dat is een fijne gedachte 🙂

Als alle puntjes op de i staan, hoeft enkel nog de eindopmaak en vormgeving te gebeuren. Spannend hoe het eruit komt te zien! We zijn momenteel mooie foto’s aan het uitzoeken die passen bij de tekst. We kregen input uit het hele land, zoals De Groene Buurvrouw en Nienke Plantinga van Avontuurlijk Tuinieren.


In de catalogus van KNNV Uitgeverij

We vinden het ontzettend tof dat onze uitgever, KNNV Uitgeverij, het boek heeft opgenomen in de voorjaarscatalogus. Er is een kleurrijke bladzijde gewijd aan ons handboek en wij hopen natuurlijk dat zoveel mogelijk mensen ons boek straks weten te vinden.

Guerrilla Gardeners in de catalogus van KNNV Uitgeverij

Op de hoogte blijven?

Wil jij graag op de hoogte blijven en als eerste kunnen bestellen zodra het boek helemaal af is? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. Zo ontvang je als eerste de laatste updates. We vertellen het je natuurlijk direct als je het boek kunt kopen!


Wandelende bomen

Wandelende bomen

Wandelende bomen


In het Duitse Stuttgart lopen er bomen door de stad. Huh? Jazeker, een parade van bomen wandelt al twee jaar door de straten. Het project ‘Wanderbaumallee’ is een vriendelijk protest tegen de huidige inrichting van de stad en de afwachtende houding van de overheid als het gaat om groen.

Wandelende bomen in Stuttgart (Copyright 2020 – Wanderbaumallee-Stuttgart)

Zo werkt het!

Dit is hoe het werkt: de bomenparade bestaat uit tien bomen en een aantal bijvriendelijke bloemperkjes op wielen, die in een vrolijke optocht door de stad trekt. Geholpen door stadsbewoners natuurlijk! De tuintjes staan steeds een maand lang op een bepaalde plek, voordat de bewoners van de volgende stadsbuurt ze oppakken om naar een nieuwe grijze plek te verhuizen. In twee jaar tijd heeft de bomenparade 30 kilometer door Stuttgart gewandeld, 11 verschillende wijken bezocht en zijn er 20 bomen vast geplant.


Permanent groen

Ja, tijdens het project worden er ook bomen vast geplant, want dat is het uiteindelijke doel. Stadsbewoners maken eerst kennis met de positieve effecten van groen in de stad. Vervolgens zorgen de initiatiefnemers ervoor dat stedelingen weten hoe ze permanent stadsgroen kunnen aanvragen. Het project is al gekopieerd naar meerdere steden in Duitsland en Oostenrijk en vanuit heel Europa komen aanvragen binnen. We gaan samen in de strijd tegen klimaatverandering door meer groen te laten oprukken in de steden!


Creatief omgaan met tijd en ruimte

De initiatiefnemers zien zichzelf als vriendelijk protest tegen de huidige inrichting van de stad en de afwachtende houding van de overheid. De ‘bomenparade’ zorgt ervoor dat bewoners op een creatieve manier omgaan met de publieke ruimte en niet afwachten, maar de stad zelf groen en gezond maken. Zo maken de stadsbewoners slim gebruik van de tijd die er zit tussen het bedenken en uitvoeren van een stadsproject. 

Zelf de handen uit de mouwen steken voor een gezonde, veilige en meer inclusieve stad, dat is waar het de activisten om draait. De mobiele tuintjes laten je op een nieuwe manier kijken naar de publieke ruimte. Op deze manier kun je zelf actie ondernemen tegen de klimaatcrisis, en tegelijkertijd de publieke ruimte opvrolijken.

De bedenkers van het project ‘Wanderbaumallee’ willen het liefst dat er nog veel meer bomen aan de wandel gaan. Daarom zijn ze heel open in het delen van informatie en inspiratie. 


Ook zo’n wandelend bos in je stad? Zorg ervoor dat het niet blijft bij een mooie droom. Zet de eerste stap!

Die stap hoef je natuurlijk niet alleen te zetten… Houd ons zeker in de gaten want wij hebben het spreekwoordelijke zaadje al geplant om hier in Nederland mee van start te gaan!